مستقیم آبادی؛ جهادی‌ترین برنامه اقتصادی تلویزیون ایران
جمعه ، 16 ارديبهشت 1390 ، 18:13

1- «جهاد» در تلویزیون پسا انقلابی ایران یک نشانه دیرین است و از اولین وروردی‌های انقلاب اسلامی در ادبیات تلویزیون به شمار می‌رود. بررسی اجمالی تاریخ نشانه‌های انقلابی ملحق شده به تلویزیون ملّی نشان می‌دهد که "جهاد" از حیث غنای معنا و نیز وسعت رمزگان، یکی از سه نشانه قدرتمند تاریخ پسا انقلابی تلویزیون ایران به شمار می‌رود. تأثیرات همه جانبه این نشانه پر قدرت در دگردیسی نشانه شناختی تلویزیون قبل و بعد از انقلاب بقدری است که می‌توان آن را به تلویزیون "پیشا جهادی" و "پسا جهادی" تقسیم کرد. "جهاد" در ذهنیت رسانه ای تماشاچیان سال آخر دهه 50 و سال‌های ابتدایی دهه 60 شمسی نیز نشانه تجربه نشده و جدیدی بود که علاوه بر گره خوردن با معنای انقلاب در نظام سیاسی، انقلاب در رمزگان تلویزیونی را نیز نشان می‌داد.


2- استمرار هشت ساله جنگ و در کنار آن حضور هماره خط ترور فیزیکی عناصر انقلابی و سپس تولد مابه ازاهای عمرانی (جهاد سازندگی) و علمی (جهاد دانشگاهی) علاوه بر توسعه "مفهوم شناختی" و کارکردی جهاد، آن را به یک سنّت تلویزیونی ماندگار نیز تبدیل کرد. به جرأت می‌توان گفت از میان همه ضمایم پسا انقلابی تلویزیون ایران، جهاد بیش از بقیه در مسیری تطوری به سنّت رسانه ای تبدیل شده است، چه اینکه؛ مناظرات عقیدتی- تلویزیونی سالهای 59 و60 همچنان در همان محدوده عقیم مانده اند.

3
- هر چند که«جنگ» و پس از آن «عمران روستایی» بستر اصلی تولّد و تطوّر «جهاد» را در تلویزیون فراهم ساخته است و بدین جهت در تاریخ بازنمایی تلویزیونی آن، نشانه‌های سخت افزارانه و خشن مثل اسلحه، تانک و بولدزر حضور چشمگیری دارند امّا آن نشانه‌ها هرگز به جای معنای جهاد ننشسته اند. بصیرت فرهنگی- عقیدتی "راویان تلویزیونی فتح" در توجه به مبنای فرهنگی و انسانی جهاد اجازه نمی­داد که از هم­نشینی تصویری مدام آن با "جنگ" و "عمران" معنایی خشن و سخت افزارانه القاء شود. در روایت فاخر سید مرتضی آوینی و تیم رسانه­ای او «جهاد» هماره گفتمان حاکم و معنای مستولی بر "جنگ" و "عمران" بوده است. از نظر آوینی "جنگ" و "عمران" اگرچه می­تواند بهترین موقعیت و بهانه برای بازنمایی "جهاد" باشد اما هرگز خود "جهاد" نیست. هنر او این بود که بازنمایی تلویزیونی مجاهدت در راه خدا را به عنوان لطیف­ترین و نرم­ترین فعالیت تاریخ زندگی انسانی، از لابلای انبوه خشن­ترین سخت افزارها و جنگ افزارهای دست ساز بشر دنبال می‌کرد. بدین ترتیب و برای اولین بار در تاریخ جهان، سینما و تلویزیون نه تنها معنای تلویزیونی"جنگ" از زمینه­ای "نفسانی" و "وحشیانه" به زمینه "انسانی" و "خیرخواهانه" دگرگون شد، بلکه؛ بستر رسانه­ای حاصل­خیزی نیز برای بازنمایی‌های غیر جنگی از جهاد فراهم ساخت. آوینی با مستندهای خود در خصوص «جهاد سازندگی» نشان داد که «جهاد» نه امری قائم به جنگ و تفنگ بلکه روح زندگی اسلامی و انسانی در همه ابعاد و سطوح آن است که در هر موقعیت به اقتضاء شرایط زمانی و مکانی به گونه ای خاص متبلور می‌شود. "بولدزر" و "بیل" نیز می‌تواند به اندازه "تانک و توپ" به معنا و کارکرد جهادی مفتخر شوند و همینطور "آزمایشگاه"، "دانشگاه"، "شرکت" و "بانک" مثل "جبهه" منطقه عملیاتی به شمار آیند.

4- "جهاد اقتصادی" به روزترین و جدیدترین تبلور جهاد در سیر تطوری انقلاب اسلامی ایران است. این ترکیب جدید پس از "جهاد جنگی"، "جهاد سازندگی" و "جهاد دانشگاهی" به گفتمان جهادی طلیعه دهه 90 شمسی تبدیل شده است و سعی دارد تا برخی موانع دانه درشت و کهنه را از پیش پای حرکت رو به جلوی ملت ایران در «دهه عدالت و پیشرفت» بردارد. "جهاد اقتصادی" در عین حال فرصت مغتنمی برای رسانه ملی است که به بازسازی فرآیند‌های متأخر خود در بازنمایی جهاد بپردازد.

به نظر می‌رسد که جهاد در تلویزیون سال‌های اخیر بیش از اینکه ناظر به تحولات معاصر جامعه ایران و جهان، به اقتضائات جدید پیوند بخورد و امواجی از مجاهدت، فداکاری و از خودگذشتگی را در روحیه‌ها و روندهای عمومی کشور بوجود آورده، به نوعی میراث موزه ای تقلیل یافته است؛ چیزی که فقط در کنار تانک‌ها، خاکریزها، بولدزرهای دهه شصت پیدا می‌شود. در این تلقی مجاهدان کسانی هستند که یا در یک لوکیشن بسته و تاریک بر روی صندلی نشانده شده اند تا با چهره خسته و سرد خود به دوربین خیره شوند و از جنگ بگویند و یا بدون هیچ یاور و مخاطبی، تنها در بیابانهای مناطق جنگی بایستند و با کمک اشاره‌های دست درباره نقاطی که دیده نمی شوند توضیح دهند و مسیر حرکت رزمندگان را نشان می‌دهند. گویا همه چیز تمام شده و از آن همه مجاهدت و ایستادگی فقط جمعی پا به سن گذاشته باقی مانده اند که بسان راهنمایان موزه‌ها قرار است ما را با اشیاء، احوال و محل سکونت در گذشتگان آشنا کنند؛ شاید اگر امکانی برای حضور راهیان نور در مناطق عملیاتی فراهم نبود و شاید اگر پیکرهای مطهر شهدا عزمی برای بازگشت به شهرها نداشتند، تماشای جنگ از قاب تلویزیون دهه هشتاد ایران کمکی به درک معنای جهاد نمی کرد. این نوع بازنمایی‌های کلیشه‌ای که "قاعد کردن مجاهدان" و "برهوت نمایاندن جبهه‌های جنگ" مولفه‌ها نشانه شناختی اصلی آن را شکل می‌دهند، نه "روایت فتح" بلکه نوعی "روایت ضعف" است. منحصر کردن «بازنمایی جهاد» به بازنمایی جنگ و بیگانگی روزافزون تلویزیون با روایت‌های باشکوه، بهجت خیز، گویا، فاخر و سابق خود از جنگ، می‌تواند به شکل گیری انواعی از تلقیات معکوس در مخاطبان و خصوصاً جوانان از جهاد بلکه حتی از خود جنگ دامن بزند. گفتمان جهاد اقتصادی بستر حاصلخیزی برای برای بازگشت تلویزیون به دوران اوج خود در بازنمایی فاخر از جهاد است، در عین حال که بازنمایی تلویزیونی "جهاد اقتصادی" اگر آوینی وار صورت نپذیرد، بسان اکثر مستندهای دفاع مقدسی اخیر تلویزیون، آن را هم به گپ و گفت‌های اقتصادی جمعی قاعد اقتصادی تبدیل خواهد کرد که از خلال صحبتهای آنها هیچ زمینه ای برای تحریک مخاطبان به خیزش و تکاپوی مجدانه برای ارتقاء اقتصاد انقلاب اسلامی در دهه عدالت و پیشرفت حاصل نخواهد شد.

5- به نظر می‌رسد ساختارهای کنونی اغلب برنامه‌های اقتصادی تلویزیون، خود، با گفتمان جهاد در تضاد است. این نوع بسته‌های رسانه‌ای "سرد و خشک" هرگز با مزاج "گرم و تر" جهاد سازگار نیست. مخاطبان برنامه‌های اقتصادی رسانه ملی معمولا قلیلی از نخبگان اقصادی کشورند در حالیکه «جهاد» بسان متغیری دربرگیرنده، همگان را درگیر خود می‌کند؛ این درگیری و دربرگیری عمومی اقتضا دارد تا در فرآیندهای بازنمایی تلویزیون از اقتصاد و فعالیت‌های اقتصادی- بخوانید جهاد اقتصادی- تحولات جدی صورت پذیرد. بهره برداری از رمز گانهای اقتصادی در برنامه‌های اقتصادی تلویزیون فقط بهانه ای است که از خلال آن تولید و تجارت برای کسب رضای خدا، خدمت به خلق او و پیشرفت جامعه اسلامی بازنمایانده شود. برنامه اقتصادی در تراز جهادی آن باید از همنشینی فعال ترین، محرک ترین، و نشاط بخش ترین پیامها و تصاویر تولید شود و بیش از اینکه محل سخنرانی و اظهار نظر باشد باید به میدان عمل و فعالیت تبدیل گردد. این در حالی است که بی حال ترین و ایستاترین محصولات تلویزیون در میان تولیدات اقتصادی آن پیدا می‌شوند. شاید از میان این همه برنامه اقتصادی فقط "مستقیم آبادی" سید محمد واحدی برنامه ای در تراز یک اقتصاد جهادی به شمار آید. "مستقیم آبادی" بی تردید یکی از جهادی ترین برنامه‌های اقتصادی تاریخ تلویزیون ایران است.

 

 

افزودن نظر


کد امنیتی
تغییر

بنر
بنر
بنر
بنر
بنر
بنر
بنر
بنر
بنر
بنر
بنر
بنر
بنر
بنر
بنر
بنر
بنر
صفحه نخست / آرشیو / ارتباط با ما / درباره ما

این سایت با منابع شخصی راه اندازی شده است و حق تکثیر مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است.