گزارشي از وضعيت دردناك مدرسه‌اي قديمي در اصفهان؛
نابودي ميراث گران‌قدر عصر صفوي در سایه بی‌توجهی مسئولان
شنبه 19 دی 1394, 09:38

 

رویش نیوز-سرويس فرهنگي: بيان  اين واقعيت كه مدرسه چهارباغ در حال تخريب است، كمي تلخ است اما اين واقعيت تلخ در حال رخ دادن است؛ اين پديده خيلي آرام در حال وقوع است.

مدرسه چهارباغ، شاهكار كاشي‌كاري انتهاي عصر صفوي

مدرسه چهارباغ اصفهان كه به نام هاي مدرسه سلطاني، مدرسه مادرشاه، مدرسه امام جعفرصادق(ع) نيز در اصفهان شهرت دارد، در خيابان چهارباغ عباسي واقع شده است؛ تأسيس اين مدرسه به سال  1116 هجري قمري و در زمان حكومت شاه سلطان حسين صفوي است.

تاريخ شروع عمارت ۱۱۱۶ و سال اتمام آن ۱۱۲۶ هجری قمری است. هيچ يک از آثار موجود در اصفهان به اندازه مدرسه چهارباغ (کلکسيون کاشيکاری ايران) جهانگردان و سياحان و بازديد کنندگان خارجی را تحت تأثير جاذبه های خود قرار نداده است.
اين مطلب را نوشته ها و خاطرات آنان تأييد می کند؛ به طوريکه برخی از آن ها مدرسه را با عبارتی همچون سحر آميز، جذاب و دلپذير توصيف کرده اند.
از جمله اين سياحان: اوژن فلاندن، ديولافوا، کنت دوگوبينو هستند که مدرسه چهارباغ را شاهکار مسلم معماری دوران صفوی به حساب آورده اند.

مدرسه چهارباغ به صورت چهار ايوانی است. نمای خارجی عمارت شامل سردری رفيع و با شکوه و زيبا است. هفده طاق‌نمای دو طبقه آجری در اطراف در ورودی خودنمايی می‌کنند. سردر ساختمان مزين به کاشي‌های ريز و ظريف همراه با مقرنس‌های پر نقش و نگار و خطوط مختلف است که بخش ورودی بنا را تشکيل می‌دهد. کتيبه سردر به خط نستعليق سفيد بر زمينه کاشی لاجوردی است که تاريخ ۱۱۱۲ را بر خود دارد و به وسيله عبدالرحيم جزايری کتابت شده است.

حجره هايی که در دو طبقه و در فواصل ايوان های مدرسه ساخته شده که اختصاص به سکونت طلاب علوم دينی داشته است. اکثر اين حجره ها دارای نقشه يکسانی است که از يک اتاق نشيمن در جلو و قسمتی به صورت صندوقخانه در عقب و قسمتی به نام بالا خانه تشکيل می شود. در جلوی اين حجره ها ايوان زيبا و خوش طرحی قرار دارد.

در جبهه شمالی مدرسه، ايوان شمالی با دهانه نسبتاً عريض و ارتفاع زياد قرار دارد که در جبهه مقابل آن گنبد و مناره های ايوان جنوبی ديده می شود. کتيبه فوقانی داخل گنبد به خط عبدالرحيم جزايری خوش نويس عصر صفويه می باشد.

اشعاری که در اطراف سرسرای مدرسه به خط نستعليق بسيار زيبا به رنگ سفيد بر زمينه کاشی خشت لاجوردی نوشته شده به خط محمد صالح اصفهانی و مورخ به سال ۱۱۱۹ هجری است. کتيبه افقی داخل گنبد نيز به خط عبدالرحيم جزايری و تاريخ ۱۱۲۱ هجری است.

مدرسه چهارباغ دارای کتابخانه کم نظير و با ارزشی بوده که در حمله افغان ها نابود شده است. اين کتابخانه با کتب بسيار نفيس و کمياب در اختيار طلاب علوم دينی و ساير پژوهشگران و محققين آن روزگار بوده است.

مدرسه چهارباغ موقوفاتی بسيار نيز داشته است که شامل باغ ها، مزارع، روستاها، املاک، دکان ها، کاروانسراها و ساير مستغلات بوده است که چگونگی آن ها با حمله افغانها نامعلوم مانده است. به طور کلی مدرسه چهارباغ که به قول بسياری از محققين هم مدرسه و هم مسجد بوده است، با ۸۵۰۰ متر مربع مساحت از آثار مهم و با ارزش عصر صفوی است که در اواخر حکومت اين خاندان در اصفهان ساخته شده است.
 
گزارشي از وضعيت امروز مدرسه چهارباغ به همراه تصاوير
 
اما در حال حاضر متاسفانه این میراث گران بها در آتش بی توجهی مسئولان می سوزد. بيان  اين واقعيت كه مدرسه چهارباغ در حال تخريب است، كمي تلخ است اما اين واقعيت تلخ در حال رخ دادن است؛ اين پديده خيلي آرام ولي در حال وقوع است. شاهد اين مسأله هم نشان‌گذاري‌هايي است كه در چند سال گذشته در ديوارهاي مدرسه انجام شده است كه پيشروي آن طي اين چند سال در تصاوير زير قابل مشاهده است.
 
اين تصاوير كه مربوط به درب غربي مدرسه واقع در خيابان چهارباغ عباسي است، ترك قرينه در ورودي اين درب و پيش روي آن قابل تأمل است.

alt

alt

alt

alt

alt

 

كتيبه هاي ورودي مدرسه از سمت خيابان چهارباغ نيز به دليل نشست خيابان در حال فروريزي است.

ريزش اين كتيبه ها نه تنها سبب بروز خطرات زيادي براي عابرين از پياده روها شده است، بلكه سبب تأسف بازديدكنندگان خارجي مدرسه نيز شده است.

نكته مهم در اين كتيبه ها ارزش و زحمت فراواني است كه براي تهيه اين كاشي ها كشيده است كه متأسفانه در حال خاضر بي اهميت شده است. مثلاً براي يك مجموعه 10*10 سانتي متر مربعي ممكن است بيش از چند ده قطعه كاشي تراش خورده باشد كه حاكي زحمت فراوان براي تهيه آن هاست.

alt

alt

alt

 

نهر موجود در مدرسه كه امتداد نهر فرشادي است، سال هاست كه به دليل خشكي زاينده رود، بي آب شده است كه از زمان بي آب شدن اين نهر، مشكلات فرو نشست مدرسه به صورت جدي تر نموده پيدا كرده است.

اين در حالي است كه در مجموعه هتل عباسي با تمهيداتي كه مسئولين اين مجموعه انديشيده اند، مقداري آب در مجموعه نهر عبوري از هتل به صورت ثابت نگه داشته اند كه مشكلات فرو نشست آن ها بسيار كم تر از مشكلات مدرسه مي باشد.

alt

alt

 

كتيبه‌هاي ايوان‌هاي اين مجموعه به دليل نشست ساختمان، در حال ريزش است كه مديريت مدرسه مجبور شده است با امكانات اندك خود از ريزش اين كتيبه هاي ارزشمند جلوگيري كند.

در ايوان ضلع شمال شرقي، داربستي نصب شده است براي مرمت اين ايوان كه اين داربست نيز مانند داربست گنبد مدرسه در حال تبديل به آثار باستاني است.

در سه سال گذشته اي كه اين داربست نصب شده است، نه تنها كاشي ها مرمت نشده است بلكه ميزان ريزش بيشتر نيز شده است.

alt

alt

alt

alt

 

متأسفانه شهرداري نيز نسبت به مجموعه كم لطفي مي كند؛ مثلاً براي هرس و نگهداري از درختان ارزشمند مدرسه كه قدمت برخي از آن ها به بيش از 200 سال ميرسد هيچ كمكي نمي كند و اين قبیل کارها توسط طلاب مشغول در مدرسه انجام مي شود.

تنه هاي درختاني كه در مجموعه چهل ستون نگهداري و نمايش داده مي‌شود از درختان اين مدرسه است؛ ولي براي خود مدرسه هيچ فايده‌اي نداشته است.

alt

alt

 

وضعيت گلدسته زيباي مدرسه بسيار اسف بار است. كاشي هاي روي گنبد كه تقريباً همگي در حال فروريزي است و با چند باران و برف ديگر همگي فرو خواهد ريخت و چوب هاي ستون هاي آن نيز به علت عدم رسيدگي در حال تخريب است.

بخش نگران كننده اين مجموعه، عدم اجازه ميراث فرهنگي به مسئولين مدرسه براي بازسازي توسط خود آنها است و اين در حالي است كه چندين بار مسئولين از شروع مرمت اين مدرسه خبر داده اند؛ لازم به ذكر است كه گنبد مدرسه در حال بازسازي است ولي سرعت اين بازسازي به قدري كند است كه موجب غفلت از بخش هاي ديگر شده است كه براي نمونه مي توان به نشست ديوارهاي بيروني مدرسه، ريزش كاشي هاي گلدسته و مناره ها اشاره كرد.

alt

alt

alt

 

وضعيت مناره ها نيز از ساير بخش هاي مجموعه عقب نماده است و به دليل عدم رسيدگي در حال تخريب است.

كاشي هاي مناره ها هيچگونه چسبندگي اي با بدنه اصلي ندارند و به راحتي با دست از جاي خود خارج مي شود و بخشي از كتيبه مناره ها نيز ريخته و شكسته است كه بازسازي كاشي هاي فروريخته خود حكايتي است مفصل.

مناره ها به دليل اينكه بيشتر در معرض باد و باران قرار دارد، وضعيت بدتري دارد كه نياز به رسيدگي فوري دارد.

مرمت شايد هزينه اي به مراتب كم تر از بازسازي داشته باشد ولي در حال حاضر كسي به اين مسأله توجه نمي كند.

alt

alt

alt

alt

alt

 

alt

alt

alt

 

گنبد تنها بخشي از مجموعه است كه در حال بازسازي است ولي همانگونه كه بالا اشاره شد، روند اين بازسازي بسيار كند است و نگراني هاي بسياري را به همراه داشته است.

alt

alt

alt

 

alt

alt

اتاق سلطان حسين صفوي توسط مسئولين مدرسه قدري بازسازي شده است و اشياي قيمتي يافته شده نظير زيلوي بافت ميبد كه قدمتي 300 ساله دارد و نيز كوزه هايي كه در سرداب مجموعه يافت شده است در آن نگهداري مي شود.

alt

alt

alt

alt

[گزارش تصويري از احسان طاهريون]

اميدواريم مسئولين ميراث فرهنگي و گردشگري استان و نيز سازمان اوقاف و امور خيريه، هر چه سريع تر تمهيدي براي مرمت سريع اين مجموعه اتخاذ كنند تا از آسيب بيش تر به آن جلوگيري شود.

 

نظرات

- سکوت
سلام علیکم
همه مطلب این نیست
متاسفانه مدیریت مدیریت مدرسه هم عملکرد مطلوبی ندارد و در کنار نقاط مثبت در کارنامه شان نقاط نگران کننده ای از سومدیریت هم دارند
ولی شما اشاره ای به آن ندارید
و شاید هم نمیدانید و بهتون اطلاعات غلط داده اند
یا شاید هم نمیخواهید بگویید...
1394-10-20 پاسخ | پاسخ همراه نقل قول | نقل قول

افزودن نظر

captcha
ارسال
انصراف



این سایت با منابع شخصی راه اندازی شده است و حق تکثیر مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است.