یادداشت - امین انگارده؛
رمضان و رسانه ملی، ماه­ عسل در اوج
شنبه 27 خرداد 1396, 09:21

 

یادداشت - امین انگارده: بسیاری از دوستان رسانه‌ای معتقدند، رمضان ماه خلوت و انس است و رسانه نباید این خلوت و انس را بشکند. بنابراین با هرگونه ویژه‌برنامه‌ی ماه رمضان، به‌ویژه در ساعات خاص سحر و افطار مخالف‌اند. فارغ از پذیرش یا رد این نگاه، مخاطب غرق در رسانه بین خلوت و انس با خدا یا تماشای یک ویژه‌برنامه رمضان مخیر نیست بلکه با انبوهی از انتخاب‌ها روبروست. در ماه مبارک رمضان مخاطب از بین همه نیازهای رسانه‌ای بیشتر به معنویت نیاز دارد. ایجاد معنویت در رسانه کاری بسیار دشوار است چراکه ذات رسانه با غفلت از معنا پیوند خورده است و برای خلق معنویت در تولیدات رسانه‌­ای، هم لازم است تغییراتی در شیوه­های تولید و قالب‌های برنامه‌ای داده شود و هم‌روی ذائقه مخاطب کار شود.

برنامه ماه­‌عسل، برنامه‌­ای گفت‌وگومحور دینی­اجتماعی، با بیش از یک دهه سابقه، امسال هم لحظات پیش از افطار، سعی دارد مخاطب را به سمت معنویت دعوت کند. میهمانان این برنامه به‌طورمعمول کسانی هستند که دچار مشکلات اقتصادی، اجتماعی می­‌شوند و از سرگذشت و تجربیات خود می­‌گویند. ماه‌عسل قصد دارد قهرمانان دیده نشده را به مردم معرفی کند و با روایت تصویری سوژه‌­ها، مسائل و مشکلات همیشگی جامعه را گوشزد  و بر امید و توکل تکیه کند. درواقع امید و توکل مؤلفه‌هایی هستند که باید باشند تا تلخی مشکلات برای مخاطب کم‌تر شود و گاهی نیز راهی هستند که مشکلات سوژه­‌ها با آن حل می­شود.

 این برنامه همواره مخالفان و موافقانی داشته است. مهم‌ترین استدلال مخالفان این است که بغض­‌های ساختگی و داستان­‌های کارگردانی شده تنها بازی با احساسات مخاطبان است. اما باید بپذیریم همان‌­گونه که لبخند احساس پاک انسانی است، گریه هم‌حسی برای تجلی درونیات انسان است. غم معنوی با یک نشاط همراه است که انگار روح را شستشو می­دهد. نشاط درونی حاصل از غم معنوی، دل انسان را خالی می­‌کند و خلأ ایجادشده دنیا را در چشم انسان کوچک و حقیر می­کند.

بیان تجربیات دینی، خانوادگی و اجتماعی، معرفی سوژه­ها و قهرمانان ناشناخته و قصه­‌های مردمی از ویژگی­‌های مهم این برنامه به شمار می‌آید. این برنامه افزون  بر این سوژه­ها می­‌کوشد ساختار مناسبی داشته باشد و همواره موسیقی­‌های تیتراژ پرطرفدار و دکورهای زیبایی داشته است. آیتم­‌های میان برنامه که گاهی شامل حضور عوامل برنامه در محل زندگی میهمانان و سوژه‌هاست بر جذابیت‌­های آن افزوده است. (بر اساس تحقیقی که در خصوص ماه­عسل 94 انجام‌شده است) این برنامه در سال 1394بیش‌تر موضوعات را به ترتیب به سوژه­‌های اجتماعی، خانوادگی، جوانان، دفاع مقدس اختصاص داده بود. پس از بررسی همه قسمت­ها مضامین کلیدی و پیرامونی برنامه مشخص‌شده است؛ مضامین کلیدی برنامه در حوزه­های مختلف عبارت­اند از:

  • در حوزه مسائل اجتماعی؛ شامل: «مسئولیت­‌پذیری اجتماعی»؛ توجه مردم به کودکان بی‌سرپرست، عواقب اجتماعی طلاق، عواقب نزاع‌های بی‌دلیل، زیبایی بدن، دشواری‌های اشتغال زنان، زیبایی بدن، توجه و اراده اجتماعی برای کمک به محیط‌زیست، حمایت نهادهای قانونی و قضایی از محیط‌زیست، گذشت، وظیفه‌شناسی، حمایت اجتماعی از افراد سابقه‌دار، اعتماد اجتماعی، تناسب درآمد با شغل، تخصص گرایی، زیبایی بدن، توجه نهادی به کودکان بی‌سرپرست.
  • در حوزه خانواده: «اعتماد متقابل»؛ شامل: احترام به والدین، مسئولیت جامعه برای بازسازی خانواده، تشویق به ازدواج، آسیب‌های مدگرایی، واسطه‌گری ازدواج، اشتغال و مشکلات اقتصادی، واسطه‌گری برای کاهش طلاق، حمایت والدین از فرزندان، ازدواج سالمندان تنها، همدلی اعضای خانواده، صداقت در خانواده، محبت در خانواده، عواقب ناگوار طلاق، قناعت، تحمل مشکلات، اثبات علاقه به همسر.
  • در حوزه دین: «ارتباط با خدا»؛ شامل توکل، امید، مظلومیت قرآن در بین مسلمانان، کمک به هم نوعان، اخلاق‌گرایی در ارتباطات، فهم قرآن، شکر گذاری، کمالی خواهی، لذت بخشیدن، توبه.
  • در حوزه دفاع مقدس: «ایثار»؛ شامل: مظلومیت شهدای غواص، نقش مادران و همسران شهدا، تقوا و دل‌پاکی شهدا، پیروی شهدا از امام خمینی، استقبال مردم از شهدا، عظمت شهدا، وظایف جامعه در برابر خانواده شهدا، قدرشناسی مردم از جانبازان، پای‌کار بودن جوانان برای دفاع از کشور، وحدت ملی در دفاع مقدس، وظایف فرزندان شهدا، مقاومت اسرا.

نقد و نظر

الف) نگاه کارشناسی: برنامه ماه‌­عسل، در هر قسمت موضوع و مسئله‌­ای را طرح می­‌کند. گاهی مجری برنامه در جایگاه کارشناس قرار می­‌گیرد و گاهی میهمان برنامه این نقش را ایفا می‌­کند. به‌عنوان‌مثال وقتی سوژه برنامه درباره زیبایی ظاهری و گرایش به آن، در کشور است؛ لازم است درباره آن‌یک دیدگاه کارشناسانه هم بیان شود تا مخاطب بتواند راجع به موضوع قضاوت کند. این عبارت که قضاوت را بر عهده مخاطب بگذاریم و اجازه دهیم خودش از روایت برنامه به نتیجه برسد، ممکن است درست باشد، یا اینکه این برنامه برنامه­ای با مخاطب عام است و نمی­توان در آن مباحث نخبه­گرایانه مطرح کرد نیز می­تواند درست باشد؛ اما مگر رسانه نباید سبب  رشد مخاطب شود؟ هنر رسانه این است که در قالب همین برنامه‌های ساده، ارزش­ها، الگودهی­ها و مباحث نخبه­گرایانه را مطرح کند. معمولاً مجری-کارشناس‌­ها در موضوعات خاصی متخصص هستند، یعنی یا سابقه مطالعه و تحقیق، یا تحصیلات آکادمیک یا کار مستمر رسانه­ای دارند. اما تخصص مجری برنامه ماه­‌عسل از جنس مجری-کارشناس نیست.

ب) شخصیت مجری: مجری ماه‌­عسل در پوشش و آراستگی حد اعلای آن را رعایت می‌­کند و تقریباً در برنامه­‌های مختلف هیچ‌گاه لباس تکراری نمی­‌پوشد. آراستگی او به حدی است که در فضای مجازی جوک­‌هایی در خصوص چهره او و عمل زیبایی و آرایش صورتش ساخته‌شده است. این آراستگی و اهمیت به‌ظاهر کمی بیش‌ازحد و افراطی به نظر می‌­رسد. ویژگی­‌های بیانی مجری ماه­‌عسل را می‌­توان، بیش‌تر پرگویی و استفاده از طنز دانست. پرگویی گاهی کارکرد مثبت و گاهی کارکرد منفی دارد. طنز در کلام مجری برنامه نیز در موارد بسیاری خارج از عرف و نزدیک به جوک­هایی است که در فضای مجازی ساخته می­شود.

ج) سوژه‌­ها: سوژه‌­های ماه­عسل تنوع بالایی دارد. برخی سوژه‌­ها تکراری و برخی نیز در حد اعلا ناب بوده‌­اند. بیشتر سوژه­‌های ماه‌عسل ارزش ژورنالیستی «استثناء» دارند، پدیده‌­ها و قهرمانان ناشناخته، اتفاقات و رویدادهای عجیب و داستان­‌های کم‌تر گفته‌شده در رسانه، سوژه‌­های ماه­‌عسل را تشکیل داده‌­اند.

چگونگی روایت سوژه، می‌­تواند یک سوژه تکراری را به سوژه­ای ناب تبدیل کند. بازخوانی رویدادی تکراری چون ثروتمند شدن مردی فقیر یا فقیر شدن مردی ثروتمند می‌­تواند هنرمندانه و با نگاهی نو صورت پذیرد. همچنین نحوه روایت سوژه می­‌تواند محتوا و پیام را مهندسی و دست‌کاری کند. ماه­‌عسل در بازخوانی و نگاهی نو به سوژه­‌ها موفق عمل کرده است و سوژه­‌های تکراری را با نگاهی دیگر آشنایی‌­زدایی کرده است.

  • تقویت پژوهش برنامه­‌ای: ماه­عسل تیم سوژه­‌یاب قوی و گسترده‌­ای دارد و حضور افرادی از استان­‌های مختلف نشان‌دهنده تلاش بسیار زیاد تیم سوژه‌­یاب است. اما سوژه‌­یابی مرحله دوم تولید برنامه است. مرحله اول این است که با شناخت سپهر رسانه‌­ای، اهداف فرهنگی و کارکردها و ظرفیت‌­های برنامه ماه­‌عسل، استفاده از دیدگاه­‌های جامعه­‌شناسان، روانشناسان، کارشناسان دینی و رسانه­‌ای، به این سؤال کلیدی پاسخ داد که ماه‌­عسل باید چه حرف‌­هایی بزند؟ دنبال چه محتوایی باشد و سوژه‌­ها را چگونه و بر اساس چه ویژگی­‌هایی انتخاب کند؟ آیا جذابیت ژورنالیستی برای روایت سوژه کافی است؟ چگونه می­توان سوژه را نقادانه روایت کرد؟ پرسش‌­هایی ازاین‌دست نشان می­‌دهد که قبل از تیم سوژه­‌یابی، تیم پژوهشی باید وارد عمل شده و نقشه راه برنامه را برای سال آینده ترسیم کند. آن‌ها باید میان ظرفیت‌های برنامه ماه‌عسل، مسائل جامعه، سوژه­‌ها و شیوه بیان سوژه­‌ها، چینش موضوعات، مدیریت پیام، شیوه­‌های کاستن حواشی، ارتباط برقرار کنند.

بهترین برنامه­‌های رسانه‌­ای دنیا، برنامه‌­هایی هستند که تیم پژوهشی قوی بنای شکل­‌گیری آن را چیده است. پژوهش می­‌تواند یک برنامه معمولی را به یک برنامه جریان‌­ساز تبدیل کند. یک تیم پژوهشی قوی می‌­تواند درباره تک‌تک سوژه‌­ها، نحوه طرح آن‌ها، کارشناسان مربوط به آن سوژه، نظر دهد و ابعاد و جنبه‌­های مختلف آن را ببیند و عواقب طرح آن در جامعه و بازخوردهای رسانه­‌ای را پیش‌­بینی کند. درمجموع بهترین ورودی و خروجی برنامه، آثار و نتایج را رقم بزند.

مهم‌­ترین خطری که ماه‌­عسل را تهدید می­‌کند افتادن به ورطه تکرار و تطویل است، ماه­عسل باید سوژه­های تکراری و کلیشه‌­ای را متفاوت و رویکردمدار روایت کند. برای مواجهه با این خطر، علاوه بر تلاش برای یافتن سوژه‌های ناب، باید تلاش شود خوانشی متفاوت و روایتی دیگر از سوژه‌های ظاهراً تکراری، صورت پذیرد.

 

 

 

افزودن نظر

captcha
ارسال
انصراف



این سایت با منابع شخصی راه اندازی شده است و حق تکثیر مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است.