گردشگری در ایران منجی یا مخرب
چهارشنبه 03 خرداد 1396, 15:21

 

به گزارش رویش نیوز حالا دیگر از بیلبوردهای شهری تا برنامه‌های طنز تلویزیونی، برای خالی نبودن عریضه هم که شده، گهگاه یک بار با اشاره به موضوع بی‌آبی هشدار می‌دهند که با ادامه این وضعیت ایران طی چند سال آینده، آبی برای مصرف نخواهد داشت. البته این وضعیت نه فقط در ایران، بلکه در همه جهان حاکم است و در کنار دل‌مشغولی‌های بی‌انتهای جنگ و بحران آب‌ و هوا و وضعیت پناهندگان، کمبود و جنگ آب نیز به نگرانی‌های دولت‌ها و ملت‌ها تبدیل شده است.


سازمان حفاظت محیط‌زیست قصد دارد از پتانسیل‌های صنعت گردشگری برای حفاظت از تنوع زیستی بهره ببرد. مسوولان این سازمان، 130 منطقه حفاظت‌شده را تحت پوشش برنامه‌های گردشگری خواهند برد. آنها از پروژه اجرا شده در پارک ملی خِبر کرمان به‌عنوان پروژه‌ای موفق یاد می‌کنند اما آقای مرتضی شریفی نویسنده کتاب پارک‌سازی و مدیریت پارک‌های جنگلی با رویکرد توسعه اکوتوریسم، بر این باور است که صحیح اجرا نشدن برنامه‌ها، اثرات مثبت صنعت گردشگری را خنثی می‌کند. اگرچه گردشگری در تمام جهان به‌عنوان صنعت حافظ تنوع زیستی معرفی می‌شود اما به اعتقاد شریفی توجه نکردن به ظرفیت برد و رعایت استانداردهای بین‌المللی، سبب می‌شود این صنعت در ایران، به نتایج مورد نظر در سایر نقاط جهان دست پیدا نکند.
مردم جهان صنعت گردشگری را به‌عنوان صنعتی پاک، اشتغال‌زا و درآمدزا می‌شناسند؛ اما آیا این صنعت در ایران نیز می‌تواند این آثار مثبت را در مناطق هدف گردشگری ایجاد کند؟ به‌دلیل تأثیر مثبت گردشگری پایدار در حفظ تنوع زیستی 21 می که روز جهانی تنوع زیستی است، در سال جاری با شعار گردشگری و توسعه پایدار گرامی داشته شد. شاید به‌دلیل تجارب مثبت جهانیان در بخش گردشگری است که مسوولان سازمان محیط‌زیست هم قصد دارند از پتانسیل‌های این صنعت برای پیشبرد اهداف خود که حفاظت از عرصه‌های طبیعی است بهره ببرند. به نحوی که آقای حمید گشتاسب میگونی، معاون امور مناطق و زیستگاه‌های سازمان حفاظت محیط‌زیست در مراسم روز جهانی تنوع زیستی از باز کردن دروازه‌های مناطق حفاظت شده و تدوین برنامه برای 130 منطقه حفاظت شده به منظور توسعه اکوتوریسم خبرداد. به گفته وی این مجموعه با همکاری جوامع محلی قصد دارد گردشگری پایدار را در مناطق حفاظت شده به منظور ایجاد اشتغال برای جوامع محلی و استفاده از پتانسیل‌های طبیعی ایران اجرا کند. آقای بهمن آقایی، فعال گردشگری نیز همچون مسوولان سازمان حفاظت محیط‌زیست، صنعت اکوتوریسم را یکی از سبزترین مشاغل بهره‌برداری از طبیعت معرفی کرد.
وی ادامه داد: برای توسعه گردشگری باید از پتانسیل جوامع محلی استفاده شود. حتی‌الامکان ساماندهی گردشگری در مناطق طبیعی باید به ساکنان هر منطقه سپرده شود و حتی اگر نیاز به جذب سرمایه‌گذار بود، در صورت عدم تکافوی منابع مالی مردم بومی، به جذب سرمایه‌گذار غیر بومی متوسل شد.
به گفته آقایی، جامعه محلی حساسیت‌های لازم برای حفاظت از طبیعت منطقه را دارد. اما در سخنان وی یک نکته تأمل‌برانگیز وجود دارد و آن این است که بوم‌گردانی که در قالب یک شرکت تعاونی در منطقه سوادکوه فعالیت می‌کنند،90 درصد جاذبه‌های گردشگری مناطق بکر خود را به گردشگران معرفی نکرده‌اند زیرا این مناطق حساس و شکننده هستند. به همین خاطر این بوم‌گردان اجازه نمی‌دهند گردشگران به مناطق حساس وارد شوند تا به این مناطق آسیب وارد نشود. وی در سخنان خود همچنین با تکیه بر اهمیت توجه به ظرفیت اکولوژیک مناطقی که برای گردشگری انتخاب می‌شوند، گردشگری بی‌ضابطه در بخش‌هایی از سوادکوه به نام هفت آبشار را که سامان عرفی دامداران است، عاملی برای تخریب، معرفی می‌کند.

نبود برنامه جامع، پاشنه آشیل صنعت گردشگری
منطقه هفت آبشار سوادکوه تنها نقطه هدف گردشگری ایران نیست که از نبود برنامه مناسب و تعیین ظرفیت گردشگری رنج می‌برد بلکه بسیاری از نقاط دیگر در کشور هستند که عدم رعایت برد اکولوژیکی از سوی گردشگران یا تورهای گردشگری، برای تنوع زیستی آنها مشکلات عدیده ایجاد کرده است. متأسفانه در ایران برنامه جامعی برای گردشگری تعریف نشده است. ابزارهای لازم برای کنترل ظرفیت برد در مناطق هدف گردشگری وجود ندارد و هجوم گردشگران به برخی مناطق که با انباشت زباله همراه است، خسارات جبران‌ناپذیری به طبیعت وارد کرده است. در نتیجه اندک اثرات مثبت حضور فعال جامعه محلی در حفاظت از تنوع زیستی، با عدم رعایت استانداردهای گردشگری از بین می‌رود و صنعت اکوتوریسم در ایران را بر خلاف سایر نقاط جهان، به صنعتی خسارت‌زا تبدیل می‌کند؛ اما چه عاملی سبب شده که ایران به‌عنوان کشوری که دارای پتانسیل‌های زیادی در زمینه طبیعت‌گرد است، قادر نیست از مزایای این صنعت بهره‌مند شود. مرتضی شریفی نویسنده کتاب پارک‌سازی و مدیریت پارک‌های جنگلی با رویکرد توسعه اکوتوریسم درباره دلایل عدم موفقیت کشور در بهره‌مندی از مزایای صنعت گردشگری گفت: در حالی مسوولان سازمان حفاظت محیط‌زیست پروژه اجرا شده در پارک خبر کرمان را موفق می‌دانند که مسائل زیادی در این پروژه وجود دارد. گردشگری توأم با برنامه اصولی می‌تواند مفید باشد اما در ایران نمونه‌هایی که کارها به‌صورت درست و اصولی پیاده شده باشد، بسیار کم است.
وی تاکید کرد: در صنعت گردشگری باید به ظرفیت و برد تفرجی مناطق توجه شود. ابعاد کنترل ظرفیت گردشگر تقویت شود و با برنامه‌ریزی درست، وضعیت گردشگری در مناطق طبیعی ساماندهی شود؛ اما در کشور به نظرات کارشناسی توجه نمی‌شود و مدیران و مسوولان خیلی راحت راجع به همه‌چیز نسخه می‌پیچند. به جایی رسیده‌ایم که مسوولان احساس می‌کنند کارشناسان جزء عوامل آنها هستند و فقط باید در اجرای دستورات آنها بکوشند. در نتیجه وقتی کسی خود را جامع‌الشرایط بداند و در همه زمینه‌ها اظهار نظر کند و کارشناسان را در تصمیم‌سازی سهیم نکند، برنامه‌ریزی‌ها غلط از آب در خواهد آمد. به گفته شریفی، ایران اگر صرفاً از 20 درصد پتانسیل‌های خود در زمینه گردشگری استفاده کند، بر اساس محاسباتی که در دهه 80 برای سمینار جهانی پارک در بانکوک انجام شده، می‌تواند پذیرای 10 میلیون نفر-روز گردشگر در جاذبه‌های طبیعی خود با تکیه بر استانداردهای جهانی باشد.
وی اضافه کرد: بر اساس استانداردهای جهانی، ما فقط مجاز هستیم حداکثر پنج درصد از سطح یک پارک ملی را به تفرج اختصاص دهیم. در این سطح پنج درصدی نیز مجازیم 10 درصد سطح را به کمپینگ، 16 درصد برای پیکنیک و 12 درصد برای سایر استفاده‌ها به کار بگیریم. به ازای هر هکتار مجازیم 8 تا 12 واحد کمپ برای اقامت حداکثر پنج نفر داشته باشیم. به این ترتیب، ظرفیت برد در عرصه‌های طبیعی رعایت خواهد شد و آسیبی به طبیعت وارد نمی‌شود.
نویسنده کتاب پارک‌سازی و مدیریت پارک‌های جنگلی با رویکرد توسعه اکوتوریسم گفت: عدم برنامه‌ریزی درست عاملی است که سبب شده حتی نتوانیم نیروی مناسب برای توسعه اکوتوریسم تربیت کنیم تا برای قشر جوان اشتغال ایجاد شود.
وی افزود: اگرچه پروژه‌های زیادی در زاگرس درباره تنوع زیستی توسط سازمان حفاظت محیط‌زیست اجرا شده اما این سازمان تاکنون حتی یک مدل بومی شده، در این رابطه ارائه نکرده است.

 

 

افزودن نظر

captcha
ارسال
انصراف



این سایت با منابع شخصی راه اندازی شده است و حق تکثیر مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است.